Międzybrodzie Bialskie

Etnografia

1. Język

Mimo bliskiego położenia względem Bielska- Białej oraz ścisłego powiązania gospodarczego z tym ośrodkiem, które w okresie przedwojennym było zamieszkane w 46 % przez ludność pochodzenia niemieckiego, Międzybrodzianie zachowali język polski bez naleciałości niemieckich. Mieszkańcy Międzybrodzia nigdy nie mówili gwarą zbliżoną do gwary góralskiej. Duży wpław na język tutejszej ludności miała szkoła, która istniała tutaj od 1830 roku oraz szeroko rozwinięte czytelnictwo. Dzisiaj język, jakim posługują się Międzybrodzianie ma raczej naleciałości gwary krakowskiej z charakterystycznym „se”.

 

Pieśni, muzyka, taniec

Folklor regionu żywieckiego nie ma swojego odbicia w pieśniach, muzyce i tańcach mieszkańców Międzybrodzia Bialskiego, ale również Międzybrodzie nie jest regionem, w którym można odnotować odrębność w tym zakresie. Józef Mikś – zbieracz pieśni żywieckich z całej Żywiecczyzny w zbiorze pt. „Pieśni Ludowe Ziemi Żywieckiej” nie odnotował ani jednej pieśni z tego regionu, mimo, że miejscowa ludność lub i śpiewać i muzykować. Na zabawach i weselach Międzybrodzianie tańczyli przeważnie polki, walce, chodzonego. Wzorowano się na tańcach z pobliskiego Lipnika, Straconki, Bielska i Białej. Oddziaływanie tych ośrodków na zachowania wynika przede wszystkim z historycznej przynależności (dwór w Lipniku i w Kobiernicach) oraz bezpośredniego kontaktu tutejszej ludności z mieszkańcami Bialska i Białej poprzez wykonywanie pracy w tych ośrodkach gospodarczych.

Stroje

Podobnie jak w przypadku sfery muzycznej, dominujący wpływ na ubiór miało bezpośrednie sąsiedztwo z Lipnikiem, Straconką, Bielskiem i Białą. Natomiast do czasu rozwinięcia się przemysłu wełnianego w Bielsku-Białej, Międzybrodzianie szyli ubrania z materiałów z własnej produkcji. Najczęściej były to tkaniny lniane i wybielane na słońcu lub wełniane niefarbowane. Krój był wzorowany na strojach lipnickich i straceńskich ubiorach.

Mężczyźni, zwłaszcza ci zamożniejsi, szyli garnitury na wzór bielskich mieszczan. Materiał kupowali w sklepach bielskich. Był to najczęściej kamgarn, tkanina prążkowana z wełny czesankowej. Ubrania szyte były przez miejscowych krawców, którzy najczęściej naukę pobierali u bielskich rzemieślników. Kobiety podobnie jak mężczyźni, zaopatrywały się w materiały w Bielsku-Białej. Najczęściej były to lekkie wełny, z których szyły sobie spódnice, jakle, opaski czy tez suknie z kretonów.Podstawowymi elementami wierzchniego ubioru świątecznego Międzybrodzianki, to:

Jakla -lokalna nazwa długiego żakietu, lamowanego ozdobną tasiemką lub koronką wzdłuż zapinania, w dolnej części i na końcach rękawów, zapinany był pod samą szyję. W zależności o zamożności uszyty był z dobrego materiału wełnianego na okres zimowy i z kretonu lub jedwabiu na porę letnią. Bardzo często, pod szyją przyszyty był ozdobny żabot, a do tego korale lub łańcuszek z wisiorkiem.

Spódnica – od pasa w dół zwykle plisowana lub wykonana w kroju kloszowym z wełny lub jedwabiu w zależności, na jaką porę roku była uszyta.

Opaska – stanowiła jakby fartuch, przypięty tylko od bioder w dół równo ze spódnicą. Wyróżniano opaski plisowane lub gładkie, lekko zmarszczone z materiału wzorzystego, wykonane najczęściej z jedwabiu.

Chusta – nakrycie głowy dla kobiet wykonane z jedwabiu lub żakardu w kwieciste wzory z charakterystycznymi długimi frędzlami.

Buty i pończochy – zapinane na klamerki zabarwione wyraźnie wpływami mieszczańskimi (nie noszono kierpiec nawet, na co dzień).

Zwyczaje i obrzędy

W okresie Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku dużą atrakcją są tradycje kolędnicze kultywowane przez mieszkańców. Kolędnicy chodzą z szopką wykonaną na wzór krakowski lub gwiazdą wprowadzaną w ruch różnymi mechanizmami. Pielęgnowane są świąteczne zwyczaje dzielenia się opłatkiem przez mieszkańców na corocznie organizowanym „Wieczorze Kolęd” odbywającym się w Domu Strażaka, w którym uczestniczą mieszkańcy, organizacje społeczne, osoby starsze i samotne.

W czasie Świąt Wielkanocnych – pielęgnowane są tradycje związane z palmami wielkanocnymi i śmigusem – dyngusem. Organizowane są kiermasze wielkanocne przygotowywane przez uczniów Zespołu Szkół i Szkoły Podstawowej nr 2, które oferują swoje wyroby w postaci palm i stroików mieszkańcom Międzybrodzia. Z charakterystycznych zwyczajów, to palenie ogni tzw. „Sobótki” w poniedziałek po Święcie Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki). Podczas wesel wciąż odbywają się tzw. oczepiny pani młodej.

Szałasy kamienne

Prawdziwą osobliwością etnograficzną na terenie Międzybrodzia Bialskiego, ale i też Beskidu Małego, są kamienne szałasy rozrzucone na zboczach Hrobaczej Łąki , Czupla i Magurki Wilkowickiej. Już w 1932 roku szczegółowo opisał je Stanisław Leszczycki w jubileuszowym wydaniu roczniku „Wierchy”. Sporządził on fotografie jeszcze bardzo dobrze zachowanych szałasów oraz opisał ich przeznaczenie. Mimo, że w chwili obecnej konstrukcje te zachowały się nielicznie i znajdują się w stanie ruiny, to zasługują nadal na bardziej szczegółowe naukowe opracowanie i ewentualne zrekonstruowanie, chociażby dla celów turystycznych. Jak opisuje Stanisław Leszczycki w wyżej wspomnianych „Wierchach”- szałasy te nie uszły uwadze wielkiemu miłośnikowi Beskidów K. Sosnowskiemu, który również pisze o nich w III roczniku „Wierchów” w 1925 roku w artykule pt. „Beskid Mały”. Szałasy te były skonstruowane w sposób bardzo prymitywny, z głazów miejscowego piaskowca bez spojenia zaprawą, jednak na tyle umiejętnie, że ściany są mocne, szczelne, wewnątrz posiadały wgłębienia, ramy dla ewentualnych okien, półki itp. Budowane były na bazie prostokąta o różnej wielkości. Najmniejszy miał wymiar 2x3 m, największy 4x5m. Zadaszenie stanowiły deski lub gont. Kształt dachu był zróżnicowany, najczęściej dwuspadowy. Brak jest wysuniętego okapu, tak charakterystycznego dla szałasów drewnianych.

Przeznaczenie tych szałasów było zróżnicowane. Ze względu na stosunkową niewielką wysokość okolicznych gór (900 m.n.p.m.) tu i ówdzie były rozsiane pólka uprawne owsa lub ziemniaków. Prawdopodobnie były one zamieszkiwane przez kilka dni na wiosnę w maju i jesienią pod koniec września, celem wykonania prac rolniczych. Głównym celem i przeznaczeniem była ochrona przed deszczem zebranego siana.

 

Mapa

Galeria

Góra Żar

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie