Międzybrodzie Bialskie

75 lat zapory i Jeziora Międzybrodzkiego[1]

1.

Poniższy tekst powstał z okazji wystawy materiałów ze zbiorów Sławomira Kubisia i Grzegorza Maślanko, Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie z okazji 75-ej rocznicy powstania efektownej budowli, znanej jako zapora w Porąbce, a położonej w Międzybrodziu Bialskim. Wystawa ta, miala miejsce w Centrum Kultury w Izbie Regionalnej im. Mieczysława Czulaka w Międzybrodziu Bialskim w grudniu 2011 oraz styczniu 2012 roku. Wystawę zorganizowało Towarzystwo Miłosników Miedzybrodzia i Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej - Oddział w Porąbce

Zapraszamy do zapoznania się z krótkim szkicem, prezentujacym historię budowy zapory. Czytając ten tekst nich towarzyszy refleksja, że budowla, która dzieli w dyskusjach Porąbczan z Międzybrodzianami, tak naprawdę łączy nich. Ogladana na co dzień z przeciwnych stron, pozostaje tą sama budowlą, która na trwałe przemieniła to miejsce.

 75 lat zapory i Jeziora Międzybrodzkiego[1]

13 grudnia 1936 r. dokonano uroczystego poświęcenia i otwarcia jednej z pierwszych i największej ówcześnie zapory wodnej w odrodzonej Polsce[2]. Po 75 latach od tamtego wydarzenia warto przypomnieć historię powstania tej budowli, która trwale przeobraziła krajobraz przełomu Soły.

         Źródła decyzji o budowie zapory można szukać w katastrofalnych powodziach, wywołanych wezbraniami karpackich dopływów Wisły[3], w chęci wykorzystania tych rzek do celów energetycznych, a także w zamiarze zasilenia ich wodą projektowanych kanałów żeglownych. Władze galicyjskie w 1904 r. powierzyły badania w tym zakresie inż. Karolowi Pomianowskiemu – późniejszemu profesorowi Politechnik: Lwowskiej, Warszawskiej i Gdańskiej. W latach 1905-1908 sporządził on opracowania dotyczące Dunajca z Popradem, Stryja i Oporu, Soły[4] oraz Skawy, korzystając z pomocy młodych inżynierów z Krajowego Biura Melioracyjnego (m.in. inż. Tadeusza Baeckera). Inż. Pomianowski zaproponował budowę zbiorników retencyjnych na czterech z badanych rzek – w tym na Sole w Porąbce i na jej dopływie Łękawce, a także na Skawie w Skawcach.

         Po kolejnych powodziach w 1903 i 1906 r., w 1908 r. ujęto w programie rządowym budowę zbiorników w Porąbce i na Łękawce. Po dokonaniu w następnym roku szczegółowych pomiarów w terenie, na koszt państwa wysłano do Czech i na Śląsk Pruski inżynierów z Krajowego Biura Melioracyjnego – Tadeusza Baeckera i Kazimierza Maćkowskiego, aby przeprowadzili studia nad budową zapór i zbiorników wodnych w dorzeczach Łaby i Odry. Projekt zapory wodnej w Porąbce, sporządzony przez Baeckera przy współudziale Maćkowskiego, został w 1912 r. zaakceptowany przez Komisję Regulacji Rzek Kanałowych oraz Ministerstwo Robót Publicznych w Wiedniu, jednak z zastrzeżeniem, że przy zaporze nie powstanie siłownia wodna (gdyż godziłoby to w interesy potentatów przemysłu węglowego). Projekt uzyskał złoty medal na Międzynarodowej Wystawie Budowlanej w Lipsku w 1913 r.

         Na ostatnim przed I wojną światową posiedzeniu Komisja regulacyjna przeznaczyła 550 tys. koron na rozpoczęcie robót. Ich kierownictwo powierzono głównemu projektantowi – inż. Baeckerowi. Ten udał się na miejsce budowy dla zorganizowania wykupu gruntów i zapoczątkowania prac. Jednak wojna przeszkodziła w realizacji projektu.

         Wedle założeń, zbiornik powstały przez zbudowanie zapory, miał służyć zatrzymaniu części tzw. wielkiej wody (wezbrań) Soły dla zabezpieczenia Krakowa przed powodzią, a także podniesieniu niskich stanów wody Soły poniżej zbiornika dla zasilenia kanału żeglownego Odra - Wisła na odcinku Dziedzice - Kraków. Inż. Maćkowski zaprojektował też dla Towarzystwa Eksploatacji Doliny Soły w Osielcu zbiornik wyrównawczy w Czańcu, prawobrzeżny wodociąg do Kęt i dalej do Osieka oraz dwie niewielkie elektrownie wodne w Kętach i Osielcu. Zresztą siłownia wodna od początku była zaplanowana także przy zaporze w Porąbce.

         Odroczonym na okres wojny projektem zajęły się władze odrodzonego Państwa Polskiego. Już 9 lipca 1919 r. Sejm uchwalił ustawę o budowie kanałów żeglownych tudzież regulacji rzek żeglownych i spławnych[5]. Przewidywano w niej sfinansowanie przez Państwo niezbędnych prac regulacyjnych. W wykonaniu tej ustawy otwarto do dyspozycji Ministra Robót Publicznych kredyt do wysokości 50 mln marek na 1919 r. dla sfinansowanie m.in. zbiornika na Sole w Porąbce i zatrudnienia przy tym bezrobotnej ludności. Znów jednak wojny na wschodnich rubieżach kraju spowodowały opóźnienie w rozpoczęciu prac.

Mapa

Galeria

Góra Żar jesien...

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie