Międzybrodzie Bialskie

Historia Międzybrodzia Bialskiego

1.             Nie gardź dziejami jednej malej wioski

                Mówiąc: to kropla w dziejowym przestworze.

                Z takich to kropli wedle myśli boskiej             

                Powstaje dziejów świata morze.

                                           /Liber Memmorabilum penes Ecclesiam

                                            Localem Międzybrodzie ad Lipnik/

Powstanie wsi - Jej nazwa

Początki wsi Międzybrodzia trudno ustalić, Okres powstania sięga przypuszczalnie średniowiecza. Jak podają źródła historyczne w 1549 r. lustrator królewski Jan Krzyżtoporski, spisując inwentarz dochodów stanowiących uposażenie królewskiego starosty oświęcimskiego, odnotował pojawienie się na bezludnym dotychczas Międzybrodziu, pierwszych dwóch osadników. W tym samym roku ich liczba wzrosła. Stopniowo wyodrębniały się kolejne miejscowości. „Kmiecie, którzy osiedli na łące Skarcz (w wymowie międzybrodzian: Skorcz) u stóp góry Żar oraz po drugiej stronie Soły, u ujścia potoku Żarnówka Wielka (obecnie Żarnówka Duża) zostali przypisani do folwarku w królewskiej wsi Kobiernice, podobnie jak mieszkańcy starszych osad położonych dalej na północ – Porąbki i Bujakowa. Natomiast ci, którzy swoje domostwa wznieśli u ujścia potoku Ponikwa (Ponikiew, obecnie Ponikiewka) do Soły, zostali uznani za poddanych dzierżawcy także królewskiej wsi Lipnik". W ten sposób zaczęły się kształtować dwa Międzybrodzia, zwane później od przynależności administracyjnej Kobiernickim i Lipnickim. Trzecia wieś o nazwie Międzybrodzie (obecnie Międzybrodzie Żywieckie) powstała pod koniec XVI wieku w południowej części przełomu, u ujścia do Soły jej prawobrzeżnego dopływu – Isepnicy. Był to już obszar "Państwa Żywieckiego magnatów Komorowskich”. (G. Maślanko, Zarys dziejów Międzybrodzia, „Biuletyn Jubileuszowy 450 lat”, Miedzybrodzie Bialskie 1999, s.5).

Źródła histo­ryczne analizujące akcję kolonizacyjną na tych terenach rozpatrują trzy możliwe kierunki - ze Śląska przez Przełęcz Przegibek, następnie od strony Oświęcimia przez przełom Soły i od strony Żywca. Była to zapewne osada przysiółkowa. Hipotezę tę stawia się na podstawia pracy J. Burszty, który stwierdza: "Typowe było zajmowanie przez osadników obszarów wzdłuż rzek, skąd posuwali się stopniowo w górę rzeki. Dopiero po zajęciu dolin rzecznych osadnictwo rozszerzało się na boki w kierunku lasów, pola orne wdzierały się sto­pniowo w ścianę lasu. Na polach przyleśnych powstawały przy­siółki.”

Nazwy przysiółków związane są niejednokrotnie z nazwi­skiem rodowym założyciela, Np. Stwory, Majdaki, Wolfy, Szlagory, Czulaki, Walusie. Często przysiółek otrzymuje nazwę od ukształtowania geograficznego, np. Pod Górą, Pod Magurką lub od nazwy charakterystycznego obiektu, np. Młynki. W związku z powyższym, należy przypuszczać, że zasiedlenie tych terenów następowało według wyjaśnień J. Burszty.

Pod koniec XV wieku dotarli tu - jak stwierdza A. Matu­szczyk - osadnicy wołoscy, którzy zajmowali się paster­stwem. Pamiątką po nich są dziś nazwy przysiółków (obecnie obejmują on więcej przysiółków, ale nazwa pozostała) - np. Ponikiew, Żarnówka, Pod Magurką itd. Pozostawili również po sobie nazwiska, takie jak: Basiura, Czulak, Targosz, Ryłko.

Zaznacza się również wpływ osadnictwa ze strony Śląska. Świadczą o tym nazwy przysiółków od starych nazwisk rodowych (i nadal te nazwiska są spo­tykane), np. Szlagory, (nazwisko Szlagor), Wolfy (nazwisko Wolf); przysiółek Zontki (nazwisko Zontek).  Nazwy przysiółków i nazwiska te mają wyraźne zabarwienie niemieckie, co świadczy o tym, że byli to osadnicy ze Śląska lub z Bielska. W późniejszym okresie, od strony Żywca zasiedlać te tereny mogli przybysze z Węgier: Kliś (węg. Klyzs), Martyniak (węg. Martyn).

Wewnętrzna strona okładki i następna w “ Dziejopisie Żywieckim (wydanie z 1987 roku Towarzystwa Miłośników Ziemi Żywieckiej) - zawiera odbitki dwóch różnych map. Pierwsza mapa, to fragment z mapy Księstwa Oświęcimskiego według Stanisława Porębskiego i opracowań F.de Witta, wydana w Ansterdaraie przez oficynę kartograficzną Covens et Portier, w drugiej połowie XVII wieku. (pochodzi ona ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej). Druga mapa, to również fragment mapy Galicji  "Galiciae et Lomdomeriae regna" Jezefa Liesganig, Wiedeń 1790 rok - skala 1 : 288 000 Sekcje VII 1 Ali (pochodzi ze zbiorów Biblioteki Jagiello­ńskiej). Wieś Miedzybrodzie znajduje się na obu mapach, z tym, że na jednej z nich zaznaczone są trzy Międzybrodzia zlo­kalizowane w przełomie Soły i żadne z nich nie posiada drugiego przymiotnikowego członu, np. Lipnickie, Kobiernickie, Żywieckie, Bialskie. Na mapie S. Porębskiego, Międzybrodzie leży po prawej stronie Soły, natomiast na mapie Galicji (1790, r.), jedno Międzybrodzie zaznaczone jest po prawej stronie rzeki Soły, natomiast dwa pozostałe po jej lewej stronie, jedno tuż przy ujściu lewego dopływu Soły, a drugie w górnym biegu tego samego dopływu. Andrzej Komoniecki w swoim Dziejopisie Żywieckim  wymienia Międzybrodzie 23 razy i ani razu nie dodaje drugiego przymiotnikowego członu.Wnioskować można na tej podstawie, że ówczesne Międzybrodzie było jedną wioską zajmującą przeważającą część powierzchni przełomu Soły, a jej zabudowania znajdowały się po obu stronach rzeki Soły wraz z jej dopływami, a szczególnie Ponikiewki i Żarnówki Dużej.

Mapa

Galeria

Widok z Nowego ...

Ostatnie na forum

LastPhpBB3. Table phpbb_config not found!

Wszelkie prawa zastrzeżone © Międzybrodzie Bialskie